,

تمبک | تنبک

تمبک

تمبک | تنبک

تمبک

تنبک (تمبک، دمبک، دندونک و ضَرب) یکی از سازهای کوبه‌ای ایرانی است.

این ساز پوستی، از نظر سازشناسی جزء طبل‌های جام‌شکل محسوب می‌شود

که از این خانواده می‌توان به سازهای مشابه مانند داربوکا در کشورهای عربی

و ترکیه و همچنین زیربغلی در افغانستان اشاره کرد.

تنبک

« تنبک » یا « تمبک » از سازهای ضربی است

و از نظر سازشناسی جزو طبل های جامی شکل محسوب می شود

و یکی از کامل ترین سازهای کوبه ای پوستی موجود در جهان به شمار می رود.

این ساز را با هر ده انگشت می نوازند و نقش همراهی کننده

و هماهنگ کننده سایر ساز ها را در گروه نوازی بر عهده دارد.

آموزش تمبک

آموزشگاه موسیقی سپهر

ساختار تنبک

بدنهٔ تنبک را در گذشته از جنس چوب، سفال و گاهی هم فلز می‌ساختند،

لیکن امروزه از جنس چوب می‌سازند.

تنبک از بخش‌های زیر تشکیل شده‌است:

  • پوست
  • دهانهٔ بزرگ
  • تنه
  • پا
  • گلویی (نفیر)
  • دهانهٔ کوچک (کالیبر)

از حلقه در انگشت‌های وسطی دستان می‌توان با زدن روی پوست دهانه بزرگ چسبیده

به تنه و شیارهای روی تنه با کشیدن حلقه‌ها اصوات و شیرین کاری‌های متنوع و جالبی اجرا کرد.

ساختار تمبک

 

تاریخچه تمبک

پیشینه تنبک با نام‌های پهلوی دمبلک به پیش از اسلام می‌رسد

و بنابر نظر دکتر معین دمبک صورت دگرگون‌شدهٔ همین نام است.

تنبک در چند دههٔ اخیر پیشرفت چشم‌گیری کرده

و حتی به عنوان سازی تکنواز و مستقل نیز مطرح شده‌است.

تاریخچه تنبک

ریشه نام تنبک

دربارهٔ وجه تسمیه این ساز، هنوز یک رای نهایی حاصل نشده‌است.

بهمن رجبی معتقداست که نام این ساز در اصل تنبک بوده

و تبدیل آن به تمبک به دلیل قلب حرف «ن» ساکن به «م»،

قبل از حرف «ب» است؛ مثل اتفاقی که در تلفظ واژهٔ «شنبه» می‌افتد.

(تنبک و نگرشی به ریتم از زوایای مختلف نوشته بهمن رجبی) اما گروهی دیگر اعتقاد دارند

که صورت «تنبک» منشاء منطقی نداشته و به همین دلیل به اشتباه در میان مردم رواج یافته‌است.

اما در نوازندگی این ساز از تکنیک‌هایی به نام‌های «تُم»، «بک»، «پلنگ» و «ریز» استفاده می‌شود؛

بنابراین چندان بعید نیست اگر نامگذاری «تمبک» بر اساس همین اسامی صورت گرفته باشد.

از دیدگاه زبان‌شناسان واژه Tambourine که در زبان‌های اروپایی برای تمبک به کار می‌رود

از واژهٔ تنبور پهلوی وام گرفته شده‌است.

 

 

ساختار تنبک

اين ساز از دو قسمت كلی و استوانه ای شكل تشكيل شده است؛

یک قسمت به قطر تقريبی ۲۵ تا ۳۰ سانتيمتر و به طول ۴۵ سانتيمتر است

که بر سمت بالای آن پوست كشيده می شود و در پایين به قسمت دیگر متصل می شود؛

اين قسمت استوانه باريک تری است كه در قسمت پایین كمی گشاده ترشده و به دهانه ای بازمنتهی می شود.

اما بطور دقیق تر می توان گفت که این ساز از پنج قسمت تشکیل می شود.

انواع تنبک

 

نحوه ساخت تمبک

این ساز از چوب درخت گردو یا توت ساخته می شود

اما می توان گفت که چوب گردو بهترین و مناسب ترین چوب برای ساخت بدنه است؛

چرا که علاوه بر مرغوبیت و دوام و استحکام، دارای رگه های زیبا و جذاب می باشد.

بعد از تهیه چوب و کندن پوست آن توسط تیشه، نوبت به خراطی و شکل دهی می رسد.

بعد از شکل دهی، آن را حدود چهار ماه را در کیسه یا جایگاهی ویژه محبوس

و سپس به مدت یک سال در هوای آزاد نگهداری کرده و سر انجام بر روی آن پوست می کشند.

معمولا بر روی تنه و نفیر آن خاتم کاری انجام می دهند.

ساخت تنبک

سازندگان تمبک

از سازندگان تنبک می توان از امیر همتی ، جمشید محبی ، رضا خراشادی نام برد.

 

نوازندگان بنام تمبک

از نوازندگان بنام تنبک می توان از

حاجی خان ضرب گیر، عیسی آقا باشی، استاد حسین تهرانی، استاد محمد اسماعیلی، بهمن رجبی و … نام برد.

 

شیوه اجرا تمبک

نوازنده نشسته و ساز را بطور افقی بر روی ران خود قرارمی دهد،

معمولا پای چپ خود را قدری جلوتر از پای راست قرار داده

به گونه ای که پاشنه پا در جهت بالا گرایش داشته و پنجه بر زمین تکیه می کند.

دست چپ خود را در بالا و دست راست را در سمت راست تمبک قرار داده

و با انگشتان، نرمه و تمام دست خود بر قسمت های مختلف (مركز، ميان، كنار) پوست می كوبد.