ارکستر | Orchestra

ارکستر

ارکستر | Orchestra

ارکستر

ارکسـتر یا سازگان به مجموعه‌ای از نوازندگان و سازهایی

که باهم به اجرای قطعات موسیقی می‌پردازند، اطلاق می‌شود.

هر ارکسـتر به‌طور معمول براساس قرارگرفتن نوع و تعداد سازها در آن نامگذاری می‌شود.

برای نمونه، ارکسـتر سمفونی، که به‌عنوان بزرگترین نوع ارکسـتر شناخته می‌شود،

بدان معناست که در آن از تمام گروه‌های سازی استفاده شده

و تقریباً تمامی سازهای موسیقی کلاسیک غربی در آن وجود دارد.

ارکسـترهای کوچک‌تر، که بخشی از سازهای موسیقی کلاسیک در آن قرار دارد،

با نام‌های دیگر از جمله ارکستر مجلسی نامیده می‌شوند.

 

ارکستر فیلارمونیک

ارکستر مجلسی به ارکستری گفته می‌شود که در آن از سازهای زهیِ آرشه‌ای،

سازهای بادی چوبی و سازهای کوبه‌ای و سازهای کلیدی همچون پیانو می‌تواند استفاده شود.

در برخی از موارد، بعضی از عنوان‌ها برای ارکسترها استفاده می‌شود،

که این نام‌ها اشاره‌ای به نوع سازهای به‌کاررفته یا نقش سازها در این ارکسترها ندارد

و این نامگذاری‌ها تنها برای تشخیص‌دادن ارکسترهای مختلف در یک منطقه یا شهر استفاده می‌شود.

برای نمونه، ارکستر فیلارمونیک معمولاً از سوی انجمن دوستداران موسیقی در هر شهر (انجمن فیلارمونیک) پشتیبانی مالی می‌شود

و در این ارکسترها معمولاً از نوازندگان خبره و چیره‌دست هر شهر استفاده می‌گردد.

البته ساختار ارکستر فیلارمونیک، ازنظر سازی، به‌صورت ارکستر سمفونیک یا ارکستر بزرگ است،

مانند ارکستر فیلارمونیک برلین و ارکستر فیلارمونیک لندن.

در ارکسترها رهبر ارکستر مهم‌ترین نقش و در واقع قلب ارکستر به‌شمار می‌رود.

گروه ارکستر

آموزشگاه موسیقی سپهر

 

ارکستر مجلسی

ارکستر مجلسی به ارکستری گفته می‌شود که در آن از سازهای زهی آرشه‌ای،

سازهای بادی چوبی و سازهای کوبه‌ای و سازهای کلیددار همچون پیانو می‌تواند استفاده شود.

ارکستر مجلسی از نظر تعداد نوازنده و ساز ارکستری کوچکتر از ارکسترهای سمفونیک می‌باشد.

پیشینه این گونه ارکستر به قرن هفدهم میلادی در اروپا می‌رسد.

ایده تشکیل این نوع ارکستر به این دلیل بود که پرداخت حقوق به نوازندگان آن که تعدادشان

نسبت به ارکسترهای بزرگ کمتر بود راحت و در بضاعت بسیاری از اعیان و شاهزادگان آنزمان بود.

با این شرایط هر شاهزاده در آن زمان می‌توانست صاحب یک ارکستر کوچک مخصوص کاخ خود باشد.

ارکستر مجلسی

 

ارکستر سمفونیک تهران

ارکستر سمفونیک تهران بزرگترین و قدیمی‌ترین ارکسـتر سمفونیک ایران است.

این ارکسـتر در سال ۱۳۱۲ به وسیله غلامحسین مین باشیان و با نام ارکسـتر بلدیه آغاز به فعالیت نمود.

فعالیت ارکسـتر سمفونیک تهران طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ با وقفه روبرو شد

تا این‌که در اسفندماه ۱۳۹۳ مجدداً با رهبری علی رهبری آغاز به کار کرد.

پس از استعفای علی رهبری در اردیبهشت سال ۱۳۹۵ و عدم دعوت دوباره ایشان،

ارکسـتر سمفونیک تهران توسط شورای هنری با حضور شهرداد روحانی به عنوان رهبر، اداره می‌شود.

در مرداد ۱۳۹۵، علی‌اکبر صفی‌پور، مدیرعامل بنیاد رودکی اعلام کرد

که شهرداد روحانی به عنوان رهبر ثابت ارکسـتر سمفونیک تهران انتخاب شده‌است.

 

ارکستر سمفونیک 

نخستین بار در ۱۳ آذر ۱۳۱۲ به رهبری غلامحسین مین باشیان

و با نام ارکسـتر سمفونی بلدیه (شهرداری) فعالیت خود را آغاز نمود.

این ارکسـتر که ۴۰ نوازنده داشت، نخستین کنسرت خود را در مهرماه ۱۳۱۳ در سالن سینما هما

به مناسبت جشن هزاره فردوسی برگزار کرد.

با اضافه شدن ۱۰ نوازنده اهل چکسلواک، ارکسـتر به اجرای برنامه ادامه داد.

این وضعیت تا سال ۱۳۲۰ ادامه داشت، در آن سال به دلیل تبعات جنگ جهانی دوم،

مین باشیان برکنار شد و نوازنده‌های خارجی نیز به کشورشان بازگشتند.

orchestra

 

پیشینه ارکستر سمفونیک تهران

این ارکستر در ۱۳۲۴ به وسیله پرویز محمود تجدید سازمان و به شکل کنونی‌اش درآمد.

پرویز محمود در آن زمان رئیس هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) بود

و چند تن از همکاران و دوستانش مانند غلامحسین غریب گرگانی (نوازنده کلارینت)

و روبیک گریگوریان (نوازنده ویلن و رهبر آواز گروهی) در این کار با او همکاری داشتند.

در سال ۱۳۲۹ پرویز محمود به آمریکا مهاجرت کرد و در نتیجه گریگوریان به عنوان سرپرست هنرستان انتخاب شد

اما این سرپرستی بیش از یک سال به طول نینجامید و وی نیز همیشه به آمریکا مهاجرت کرد

و ارکسـتر سمفونیک تهران ثبات خود را از دست داد.

افرادی چون روبن صفاریان، مرتضی حنانه و سرژ خوتسیف هر یک به شکل کوتاه مدت

رهبری ارکسـتر را تقبل کردند، که در این میان طولانی‌ترین آن‌ها رهبری حنانه است

که به زحمت به یک سال می‌رسید.

سالن ارکستر

دوران طلایی ارکستر سمفونیک تهران

این ارکستر تا اوایل دهه ۵۰ از کمکهای دولتی به صورت محدود برخوردار بود

و از این زمان دارای بودجهٔ مستقل و قابل توجه شد.

با این وجود، در سال‌های اخیر کم بودن این بودجه باعث دستمزد پایین نوازندگان

و در نتیجه افت کیفیت اجرا شده‌است.

اما با احیای ارکسـتر سمفونیک تهران به دست علی رهبری دوباره این ارکستر اوج گرفت.

orchestra leader

 

ارکستر سمفونیک تهران پس از انقلاب

ارکستر سمفونیک تهران در تالار وحدت همراه با الکساندر رودین، پس از اجرای کنسرتو ویلنسل هایدن

پس از انقلاب سنجری دوباره رهبری ارکسـتر را به عهده گرفت و ده سال در این سمت به کارش ادامه داد.

اگر چه ارکسـتر به دلایلی چون شرایط جامعه پس از انقلاب و درگیر بودن با جنگ،

در طول این سال‌ها فعالیت و برنامه چندانی نداشت، اما سنجری در حفظ و تداوم کار آن کوشید.

علی‌رغم آن‌که شمار زیادی از نوازندگان ارکسـتر پس از انقلاب به خارج از کشور مهاجرت کرده بودند

ارکسـتر را حفظ کرد و برنامه‌هایی با نوازندگان باقی‌مانده و چند نوازنده جایگزین ادامه داد.

وی سرانجام در پاییز ۱۳۶۸ پس از اجرای کنسرتی به مناسبت چهلمین روز

درگذشت مرتضی حنانه با ارکسـتر سمفونیک تهران برای همیشه خداحافظی کرد.

در سال ۱۳۶۹ فریدون ناصری (نوازنده سازهای کوبه‌ای) رهبر ارکستر شد.

پس از کناره‌گیری و سپس درگذشت وی، ثبات رهبری در ارکسـتر سمفونیک کاهش قابل ملاحظه‌ای نشان داد،

چنان‌که پس از او نادر مشایخی، ایرج صهبایی و علی رهبری هر یک به مدت

حدود یک سال رهبری ارکسـتر را در دست داشتند.

رهبری این ارکسـتر در حال حاضر بر عهده شهرداد روحانی است.

orchestra

 

اوج و افول ارکستر سمفونیک تهران

ارکستر سمفونیک تهران در طول سال‌های فعالیت خود بارها اوج و افول را تجربه کرده‌است.

به گمان بعضی، دوران طلایی این ارکسـتر به پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و زمانی بر می‌گردد

که نوازندگان بزرگی همچون یهودی منوهین با این ارکسـتر همکاری می‌کرده‌اند.

همچنین دوره‌هایی که مرتضی حنانه و حشمت سنجری پیش از انقلاب اسلامی رهبری

ارکسـتر سمفونیک تهران را بر عهده داشتند به عنوان دورهٔ باروری این ارکسـتر یاد می‌شود.

 

بازگشایی ارکستر سمفونیک تهران

در اسفند ۱۳۹۳ علی رهبری به‌عنوان رهبر ارکستر سمفونیک تهران و مدیر هنری آن منصوب شد

و ارکسـتر سمفونیک تهران با رهبر جدید در روز ۲۴ اسفندماه در تالار وحدت،

با سمفونی شماره ۹ بتهوون، آغاز به کار کرد.

علی رهبری در اولین گام برنامه اجرای هفتگی ارکسـتر سمفونیک تهران را مطرح و عملی ساخت.

درخرداد و تیر ۱۳۹۴ به ترنیب ماریان لاپشانسکی و دالیبور کاروای هر دو از کشور اسلواکی همراه با

ارکسـتر سمفونیک تهران به اجرای برنامه پرداختند.

در مرداد ۱۳۹۴ ارکسـتر سمفونیک تهران و ارکسـتر فیلارمونیک چین کنسرتی مشترک برگزار کردند.

در این برنامه ارکسـتر فیلارمونیک چین قطعه پرنس ایگور از الکساندر برودین

و قطعه پروانه‌های عاشق اثر ژن هاوو و چن گانگ اجرا کرد.

در بخش دوم ارکسـتر فلارمونیک چین به رهبری علی رهبری سمفونی شماره ۵ چایکوفسکی را اجرا نمود.

در قطعه آخر این کنسرت اثری از میخائیل گلینکا آهنگساز روسی

به صورت مشترک توسط نوازندگان ایرانی و چینی اجرا شد.

 

ضبط استودیویی حرفه‌ای ارکستر سمفونیک تهران

برای اولین بار ضبط استودیویی حرفه‌ای ارکستر سمفونیک تهران

با سمفونی ۹ دورژاک در تالار رودکی توسط رامین مظاهری شروع شد.

ارکسـتر سمفونیک تهران به مدت سه روز سمفونی شماره ۹ دورژاک را ضبط

و به شرکت «ناکسوس» (یک شرکت پخش موسیقی در آلمان) ارسال کرد.

در ادامه نیز آثاری چون سرناد برای ارکسـتر زهی اثر چایکوفسکی

و سمفونی نهم بتهوون نیز برای اولین بار ضبط شد.

ارکسـتر سمفونیک تهران در طی یکسال با رهبری و مدیریت هنری علی رهبری توانست

دارای برنامه منظم سالانه شود و رهبران و و سولیستهای مطرح جهانی را به ارکستر دعوت کند.

علی رهبری در اردیبهشت ۱۳۹۵ پس از حدود یک سال و نیم استعفا کردو

دلیل کناره‌گیری‌اش از این ارکسـتر را رفتار بنیاد رودکی با نوازندگان آن اعلام نمود.

او گفت که بنیاد رودکی که ارکسـتر سمفونیک تهران زیر نظر آن اداره می‌شود،

به دلیل عدم آشنایی با مقوله ارکسـتر، رفتارش با نوازندگان این ارکسـتر مانند «کارگران روزمزد» بوده‌است.

 

رهبران ارکستر سمفونیک تهران

ارکسـتر سمفونیک تهران تا کنون توسط رهبرهای سرشناس ایرانی و غیر ایرانی رهبری شده‌است.

پس از انقلاب اسلامی ایران، تا سال ۱۳۸۹ این ارکستر هرگز رهبر اروپایی نداشت.

در سال ۱۳۸۹ ماتیاس سباستین کروگر آلمانی، اولین رهبر غیر ایرانی این ارکسـتر پس از انقلاب شد.

 

فهرست رهبرهای ثابت و مهمان ارکستر سمفونیک تهران

پرویز محمود
روبیک گریگوریان
ابراهیم نظری
مرتضی حنانه (۱۳۳۳–۱۳۳۱)
حشمت سنجری (۱۳۳۶–۱۳۳۴)
هایمو توبیر (۱۳۳۹–۱۳۳۶)[۱۱]
حشمت سنجری (۱۳۵۱–۱۳۳۹)
فرهاد مشکات (۱۳۵۷–۱۳۵۱)
نادر مرتضی پور (۱۳۶۱–۱۳۶۳)
فریدون ناصری (۱۳۸۳–۱۳۶۹)
نصیر حیدریان (۱۳۷۶ مهمان)
ایرج صهبایی (۱۳۸۲–۱۳۸۱)
علی رهبری (۱۳۸۴–۱۳۸۳)
نادر مشایخی (۱۳۸۶–۱۳۸۴)
منوچهر صهبایی (۱۳۸۶–۱۳۸۸)
شهرداد روحانی (۱۳۸۹ مهمان)
ماتیاس کروگر (۱۳۸۹ مهمان)
نازنین آقاخانی (۱۳۸۹ مهمان)
درک گلیسون (۱۳۸۹ مهمان)
نادر مرتضی پور (۱۳۹۰)
تعطیلی ارکستر به مدت سه سال (۱۳۹۰–۱۳۹۳)
علی رهبری (۱۳۹۳)
شهرداد روحانی (۱۳۹۵)

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.