,

آواز ایرانی | Iranian singing

آواز ایرانی

آواز ایرانی | Iranian singing

آواز ایرانی

موسیقی اصیل ایرانی ، که با نام موسیقی سنتی ایرانی،

موسیقی کلاسیک ایرانی و موسیقی دستگاهی نیز شناخته می‌شود،

شامل دستگاه‌ها، نغمه‌ها، و آوازها ، از سال‌ها پیش از میلاد مسیح

تا به امروز سینه به سینه در متن مردم ایران جریان داشته، و آنچه دلنشین‌تر، ساده‌تر و قابل‌فهم تر بوده‌است

امروز در دسترس است، بخش بزرگی از آسیای میانه، افغانستان، پاکستان، جمهوری آذربایجان،

ارمنستان، ترکیه، و یونان متأثر از این موسیقی است

و هرکدام به سهم خود تأثیراتی در شکل‌گیری این موسیقی داشته‌اند،

از موسیقی‌دان‌ها یا به عبارتی نوازندگان موسیقی در ایران باستان

می‌توان به «باربد» و «نکیسا» و «رامتین» اشاره کرد.

همچنین «ردیف‌های موسیقی اصیل» به‌عنوان نخستین پروندهٔ مستقل ایران

در فهرست میراث ناملموس جهانی در مهرماه ۱۳۸۸ ثبت شد.

آواز ایرانی

 

آموزشگاه موسیقی سپهر

 

ردیف آواز ایرانی

اثری از کمال‌الملک

نوشتار اصلی: ردیف (موسیقی)

موسیقی ردیف دستگاهی امروز ایران از دورهٔ آقا علی‌اکبر فراهانی

(نوازندهٔ تار دورهٔ ناصرالدین شاه) باقی مانده‌است.

آقا علی اکبر فراهانی به‌واسطهٔ میرزا تقی خان فراهانی (امیر کبیر)

برای نشر موسیقی ایرانی به دربار دعوت شد.

سپس این موسیقی توسط آقا غلامحسین (برادر زاده آقا علی‌اکبر)

به دو پسر علی‌اکبرخان به نام‌های میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله، آموخته شد

و آنچه از موسیقی باستانی ایران امروزه مورد استفاده‌تر و معروف‌تر است،

دسته‌بندی موسیقی توسط این دو استاد در قالب مجموعه نواخته‌ها

و آموزش‌هایشان است که به نام «ردیف موسیقی» نامیده می‌شود.

ردیف آواز ایرانی

 

مفهوم ردیف

ردیف در واقع مجموعه‌ای از مثال‌های ملودیک در موسیقی ایرانی است

که تقریباً با واژهٔ رپرتوار در موسیقی غربی هم‌معنی است.

یک مجموعهٔ ردیف، مجموعه مثال‌هایی موسیقایی از هر کدام از گوشه‌های یک دستگاه‌است

که بیانگر نسبت نت‌های مورد استفاده در آن گوشه و حال و هوای احساسی آن است.

 

تاریخچه ردیف آواز ایرانی

گردآوری و تدوین ردیف به شکل امروزی از اواخر سلسلهٔ زند و اوایل سلسلهٔ قاجار آغاز شده‌است.

یعنی در اوایل دورهٔ قاجار سیستم مقامی موسیقی ایرانی تبدیل به سیستم ردیف دستگاهی شد

و جای مقام‌های چندگانه را هفت دستگاه و پنج آواز گرفت.

از اولین راویان ردیف می‌توان به خاندان فراهانی یعنی آقا علی اکبر فراهانی –

میرزا عبدالله – آقا حسینقلی و… اشاره کرد.

ردیف‌هایی که اکنون موجودند شامل ردیف میرزا عبدالله،

ردیف آقا حسینقلی، ردیف ابوالحسن صبا، ردیف عالی علی اکبر شهنازی،

ردیف موسی معروفی، ردیف دوامی، ردیف طاهرزاده

(که شیوه او توسط نورعلی خان برومند به صورت ردیف گردآوری شد)،

ردیف محمود کریمی، ردیف سعید هرمزی، ردیف مرتضی نی‌داوود و… هستند.

امروزه، ردیف میرزا عبدالله، ردیف صبا، ردیف شهنازی و دوامی کاربری بیشتری دارند

و بیشتر در مکاتب درس موسیقی آموزش داده می‌شوند.

آموزش آواز ایرانی

 

دستگاه اواز ایرانی

هر دستگاه موسیقی ایرانی، توالی‌ای از پرده‌های مختلف موسیقی ایرانی است

که انتخاب آن توالی حس و شور خاصی را به شنونده انتقال می‌دهد.

هر دستگاه از تعداد بسیاری گوشه موسیقی تشکیل شده‌است

و معمولاً بدین شیوه ارائه می‌شود که از درآمد دستگاه آغاز می‌کنند،

به گوشهٔ اوج یا مخالف دستگاه در میانهٔ ارائه کار می‌رسند،

سپس با فرود به گوشه‌های پایانی و ارائهٔ تصنیف و سپس رِنگی اجرای خود را به پایان می‌رسانند.

موسیقی سنتی ایران شامل هفت دستگاه و شش آواز است.

 

انواع دستگاه موسیقی ایرانی

هفت دستگاه ردیف موسیقی سنتی ایرانی عبارت‌اند از:

  1. دستگاه شور
  2. دستگاه سه‌گاه
  3. دستگاه چهارگاه
  4. دستگاه همایون
  5. دستگاه ماهور
  6. دستگاه نوا
  7. دستگاه راست‌پنج‌گاه

 

آواز موسیقی ایرانی

آواز معمولاً قسمتی از دستگاه مورد نظر است که می‌توان آن را دستگاه فرعی نامید.

آواز از نظر فواصل با دستگاه مورد نظر یکسان یا شبیه بوده

و می‌تواند شاهد یا ایست متفاوتی داشته باشد.

به‌طور مثال آواز دشتی از متعلقات دستگاه شور و از درجه پنجم آن بوده

و به عنوان مثال اگر شور سل را در نظر بگیریم، دارای نت شاهد و ایست «ر» می‌باشد.

بدین ترتیب در آواز شور ملودی با حفظ فواصل دستگاه شور روی نت «ر» گردش می‌کند

و در نهایت روی همان نت می‌ایستد.

به‌طور کلی هر آواز پس از ایست موقت روی ایست خودش،

روی ایست دستگاه اصلی (در این‌جا شور) بازمی‌گردد.

 

انواع آواز موسیقی ایرانی

آوازهای متعلق به دستگاه موسیقی ایرانی ۵تا هستند و عبارت‌اند از:

آواز ابوعطا، متعلق به دستگاه شور (درجه دوم)

آواز بیات ترک (بیات زند)، متعلق به دستگاه شور، (درجه سوم)

آواز افشاری، متعلق به دستگاه شور، (درجه چهارم)

آواز دشتی، متعلق به دستگاه شور، (درجه پنجم)

آواز بیات کرد، متعلق به دستگاه شور (درجه پنجم)

آواز بیات اصفهان، متعلق به دستگاه همایون، (درجه چهارم)

 

احساس در موسیقی ایرانی

برخی از ایرانیان موسیقی ایرانی را (که در آن استفاده از ریزپرده متداول است)

در مقایسه با موسیقی غربی، غم‌انگیز توصیف می‌کنند.

مصطفی کمال پورتراب معتقد است که از آنجا که موسیقی‌دان‌های غربی معاصر

به واسطهٔ معتدل کردن نیم‌پرده‌ها گوششان چیزی جز دوازده نیم‌پردهٔ

معمول در موسیقی کلاسیک را نشنیده، صدای ریزپرده‌ها را وحشی یا غم‌انگیز می‌یابند؛

اما کمال پورتراب این تصور که ریزپرده‌ها موسیقی را غم‌انگیز می‌کنند

اشتباه می‌داند چرا که در موسیقی اروپایی (نظیر اپراها) هم موسیقی غم‌انگیز وجود دارد.

با این حال موسیقی‌دانان نیز بر غم‌انگیز بودن بخشی عمده از موسیقی سنتی ایرانی تأیید می‌کنند

 

دلایل غم انگیز بودن موسیقی ایرانی

این که موسیقی ایرانی انعکاسی از تاریخ تراژیک ایران است،

این که «غم» یکی از برترین احساس‌ها دانسته می‌شود

و برخی موسیقی‌دان‌های غربی هم بسیاری از آثارشان غم‌انگیز است

(مثلاً هیچ‌یک از سمفونی‌هایی که یوهانس برامس نوشته در گام ماژور نیستند)،

و این که موسیقی ایرانی مبتنی بر اشعار ایرانی است

و بسیار از اشعار ایرانی هم غم‌انگیز هستند.

موسیقی‌پژوه آمریکایی نیز بر این عقیده است که غم‌انگیز بودن موسیقی ایران ریشهٔ فرهنگی دارد؛

او مذهب شیعه را که در ایران رایج است نیز مذهبی آمیخته با غم توصیف می‌کند

که در آن سوگواری برای شهدا نقش مهمی دارد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.